Lợi ích kinh tế của Trung Quốc tại Trung Đông đang như “đèn treo trước gió” vì xung đột leo thang.
Giá dầu tăng vọt và xung đột tại Trung Đông leo thang đang làm gia tăng rủi ro kinh tế đối với Trung Quốc.
Giá dầu đầu tuần này đã lên mức cao nhất trong 4 năm, một tuần sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran — đối tác kinh tế quan trọng của Bắc Kinh. Căng thẳng khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch cho vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu, gần như tê liệt.
Trung Quốc có nhiều lợi ích kinh tế sâu rộng tại Tây Á. Trong những năm gần đây, Iran trở thành nguồn cung dầu giá rẻ quan trọng cho nền kinh tế Trung Quốc. Bắc Kinh tiêu thụ tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.
Nhiều quốc gia vùng Vịnh cũng mở rộng hợp tác với Bắc Kinh trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ và cơ sở hạ tầng. Sự phụ thuộc này càng tăng khi cạnh tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ leo thang, khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận Mỹ — vốn từng là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này. Các nền kinh tế vùng Vịnh vì thế nổi lên như điểm đến thay thế cho Bắc Kinh.
Ví dụ, UAE trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất của ô tô Trung Quốc, trong khi nhu cầu thép từ Ả Rập Xê Út và các nước láng giềng đã tăng gấp đôi. Năm 2025, tăng trưởng trong xuất khẩu của Trung Quốc sang Tây Á gần gấp đôi so với xuất khẩu của Trung Quốc sang phần còn lại của thế giới. Trong khi đó, dòng vốn đầu tư của Trung Quốc vào khu vực này tăng nhanh hơn bất kỳ nơi nào khác.
Theo Dan Wang của Eurasia Group, Tây Á hiện được xem là khu vực có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất đối với Trung Quốc. Từ năm 2019 đến 2024, Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp khoảng 89 tỷ USD vào khu vực. Tuy nhiên, những lợi ích kinh tế này đang đối mặt rủi ro khi xung đột lan rộng. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào cảng biển, tàu thuyền, đường ống dẫn dầu, nhà máy khử mặn, trung tâm dữ liệu và nhiều cơ sở hạ tầng quan trọng khác trong khu vực. Điều này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn vận chuyển năng lượng và hàng hóa qua eo biển Hormuz.
Ngoài ra, nhiều dự án có sự tham gia của Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng. Tại Qatar, các ngân hàng Trung Quốc đang hậu thuẫn tài chính cho dự án mở rộng công suất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Tập đoàn dầu khí quốc doanh Sinopec (Trung Quốc) nắm cổ phần trong dự án North Field East vốn đã bị tấn công gần đây. Các nhà đầu tư Trung Quốc cũng tham gia phát triển và vận hành cảng Haifa tại Israel và Khalifaor tại UAE. Ở Iran, hàng chục công ty Trung Quốc đã đầu tư vào hệ thống điện, cơ sở hạ tầng và các nhà máy hóa dầu. Bắc Kinh còn là nhà đầu tư lớn nhất vào cơ sở hạ tầng khử mặn tại Tây Á, với phần lớn dự án do tập đoàn Power Construction Corporation of China xây dựng tại Ả Rập Xê Út, UAE, Oman và Iraq.
Các khoản cho vay và tín dụng của Trung Quốc trong khu vực cũng đang đối mặt rủi ro. Theo viện nghiên cứu AidData, tỷ trọng các khoản vay và viện trợ của Trung Quốc dành cho khu vực này đã tăng gấp đôi, chiếm khoảng 10% danh mục cho vay toàn cầu của nước này vào năm 2023. Các ngân hàng nhà nước Trung Quốc đã cấp vốn cho nhiều dự án nhà máy lọc dầu và cảng biển nhằm phục vụ sản xuất và vận chuyển hàng hóa. Số lượng dự án của Trung Quốc tại Tây Á rất lớn và trải rộng trên nhiều quốc gia, cho thấy mức độ tham gia sâu của Bắc Kinh vào nền kinh tế khu vực.
Hoạt động của các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc cũng sôi động tại khu vực này. Nhiều tập đoàn như Huawei, Alibaba và Tencent đã đặt văn phòng tại Dubai, nơi hình thành các khu công nghệ có sự hiện diện của nhiều tập đoàn toàn cầu. Các thương hiệu điện thoại Trung Quốc như Transsion, Xiaomi và Honor cũng đang mở rộng thị phần tại khu vực. Tuy nhiên, xung đột đã buộc nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh hoạt động. Một số công ty yêu cầu nhân viên làm việc từ xa, còn Baidu đã tạm dừng dịch vụ robotaxi tại UAE, trong khi nền tảng giao đồ ăn Keeta cân nhắc hạn chế hoạt động.
Dầu mỏ từ Tây Á vẫn giữ vai trò sống còn đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này đến từ khu vực Trung Đông, trong đó khoảng 1/4 có nguồn gốc từ Iran. Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất mua dầu Iran vốn đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ. Theo công ty dữ liệu năng lượng Kpler, dầu Iran chiếm khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trong năm 2025. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn, Bắc Kinh sẽ buộc phải tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn đáng kể.
Trung Quốc đã lên án các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, đồng thời kêu gọi chấm dứt giao tranh. Ngoại trưởng Wang Yi đã điện đàm với các quan chức Iran, Oman, Israel, Saudi Arabia và UAE nhằm thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, những đe dọa từ Tehran đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh. Tập đoàn vận tải biển COSCO đã ngừng nhận đơn vận chuyển qua tuyến này, còn hãng Maersk cũng tạm dừng một số tuyến vận tải quan trọng trong khu vực.
Dù vậy, một số doanh nhân Trung Quốc vẫn nhìn thấy cơ hội trong bối cảnh bất ổn. Haiyang Zhang, một doanh nhân hoạt động tại Dubai, cho biết nhiều doanh nghiệp và lãnh đạo công ty Mỹ đang rời khỏi khu vực. Theo bà, điều này có thể mở ra khoảng trống cho các nhà đầu tư Trung Quốc. “Động lực rút lui của doanh nghiệp Mỹ lớn hơn nhiều so với doanh nghiệp Trung Quốc”, bà nhận định.
Theo NYT, CafeF
